Farmakogenetik
RANDEVU AL

ONLINE RANDEVU

*Saat 19.00’ dan sonraki online randevu talepleriniz için tarafınıza saat 09.00’ dan sonra geri dönüş yapılacaktır.

 

Farmakogenetik

Farmakogenetik

Geçen 10 yıl içerisinde insan genetiği üzerinde birden fazla araştırma çalışması yapılmıştır. Bu çalışmalar insan genlerinin ilaçlara verdiği tepkiler üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Farmakogenetik analiz ilaçlara verilen reaksiyonlarını etkileyen genetik farklılaşmaları saptamaya yarar. Test için yalnızca ağız içi dokusu ya da kan örneğinin verilmesi yeterli olacaktır.  Farmakogenetik  analiz ile belirli ilaçların tedavide uygulanmasından önce analizlere tabii tutularak ilaç toksitesi önceden anlaşılabilmektedir. Testler ardından hala kullanılan ya da ileri ki zamanlarda kullanılabilecek ilaçların güvenli ve etkin kullanımı üzerinde rolü olabilecek herhangi bir genetik değişmeyi tespit etmek üzere tavsiye edilir.

Gerçekleştirilen çalışmalarda; tedavi hedefi ie uygulanan ilaçların vücuttan uzaklaştırılmasında etkili olan enzimlerin regülasyonunu gerçekleştiren genetik bölgelerin mevcudiyetini ortaya konmuştur. Bunun yanında, genetik değişimlerin kanser tedavisi için uygulanacak ilaçların saptanmasındaki etkin rolü kesin bir şekilde belirtilmiştir.

Farmakogenetik Analiz Testinin Faydaları Nelerdir?

Farmakogenetik analiz testi sayesinde ilaçların işlenmesinde rol üstlenen Sitokrom P450 enzimlerinin fonksiyonlarını değiştiren genetik farklılaşmalar belirlenir. Doktorun hastaya, kişisel genetik yapısına özgü olarak hangi ilaçların kişi için faydalı ya da etkisiz olduğunu önceden saptanabilmesine olanak yaratır. Warfarin (Kumadin), klopidogrel (Plavix) ve antipsikotik ilaçların uygulanmasından önce yapılan genetik testler ile ilaç duyarlılıkları daha önceden saptanabilmektedir.

Toksite meydana getireceği belirlenen ilaçlar için doz ayarlamaları yapılarak ya da alternatif ilaçlar seçilerek kişilerin istenmeyen yan etkilere maruz kalmaması gerçekleştirilebilir.
Kişinin doktoru tedavi için en uygun ilaçları belirler ve dozaj ayarlaması yapar. Bu sayede ise en güvenli ve etkili tedavilerden faydalanmak mümkün hale gelir.
Gezilerde ya da acil müdahaleye ihtiyaç duyulan durumlarda doktorlar bu yaşamsal önem teşkil eden veriyi öğrenmek mümkündür.

Farmakogenetik testler ile hastanın genetik yapısı ile kullanacak olduğu ilacın kıyaslanarak kişiye en uyumlu ilacın ve en uygun dozun tercih edilmesi imkanı doğuyor. Bu testi yaptırmanın hem doktor hem de hasta için önemli faydaları bulunmaktadır. Genetik özelliğe göre tedavi edici etkisi en fazla ve yan etkisi en az olan ilacı tercih etme şansının yanı sıra, kişi için, en uygun dozaj belirlenerek, ilaç hastaya verilir. En uygun ilaç en doğru dozda uygulandığı için kişinin iyileşme süreci hızlanır ve yan etkiler ise oldukça az görülür. Kişi farklı ilaçlar arasında kendine uygun olanı deneme yanılma yolu ile bulmaz. Genetik testlerini yaptırarak bilimsel bir şekilde tercih etmiş olur. Kullandığı ilaç miktarı ve hastalığının tedavi süresi minimuma düşeceği için ekonomik açıdan da azımsanmayacak faydalar sağlar.

Her kişinin aynı ilaçlara verdiği tepki farklılık gösterir mi?

Hastaların bünyelerinin ilaca verdiği tepkilerde çeşitli farklılıklar meydana gelir. Aynı hastalığı olan iki farklı insanda aynı ilaca farklı tepkiler gösterebilmektedir. Mesela, baş ağrısı yaşayan 4 kişiyi ele alalım.  Bu 4 insana aynı ağrı kesici verilsin. Kişilerden birisinin ağrısı diner. Ancak ikinci kişinin ağrısı devam edebilir, üçüncü hastanın ise baş ağrısı devam ettiği gibi ilacın yan etkisi olarak böbrek ağrıları da baş gösterebilir. İlaca verilen yanıtlar insanlar arasında çeşitlilikler görülmesinin farklı nedenleri mevcuttur. Bunlardan en önemlileri olarak sayılabilecekler yaş, cinsiyet, kilo, beslenme alışkanlıkları, kişinin hayat tarzı, çevresel etkenler, kullanılan diğer ilaçlar olsa da bu konuda en önemli etkenin insanın genetik yapısıdır.

80

Genetik yapı değiştirilebilir mi?

Genetik yapı değiştirilemez. Bu gibi testler ardında toksisite meydana getireceği belirlenen ilaçlar yerine tedavi için başka ilaçların tercih edilmesi kişilerin istenmeyen yan etkilere maruz kalmamasına yol açacaktır. Bugün uygulanmakta olan çeşitli genetik testler ile gerekli olmayan haliyle kullanılan ya da yan etkileri çok fazla olabilecek ilaçlar önceden belirlenebilir. Farmakogenetik; insanların genetik yapılarında mevcut bulunan varyasyonlar sebebi ile ilaçlara karşı verdikleri cevaplardaki değişiklikleri değerlendirir. İlaçların metabolize edilmesinde işlevi olan ya da mekanizmanın çalışmasında etkin bir şekilde rol oynayan genetik yapılardaki değişiklikler bazı insanlarda ilacın faydasını ya da zararlı etkilerini etkileyebilmektedir. Genetik yapının değiştirilmesi mümkün değildir. Ancak genetik eğilimlere uygun şekilde hayat tarzını değiştirmenin hastalıkların meydana gelmesinde çok önemli roller oynadığı bilimsel bir gerçek olarak karşıya çıkmaktadır. Bu şekilde alınabilecek önlemler sayesinde kimi rahatsızlıklardan korunabilir. Hatta hayat kalitesini arttırarak yaşam süresini de uzatabilir. Kalp damar hastalıkları, felçler, şeker hastalıkları, osteoporoz ve kanser gibi karışık hastalıkların riski minimuma indirebilir.

Kişinin organları da farklılıklar gösterir mi?

İnsanlığa bakıldığında her insanın organının diğer insandan farklı olduğunu görürüz. Kimsenin burnu, kaşı, gözü, eli, saçı bir diğerinin aynısı değildir. İlaçların etki ettiği organlarda böyle kişisel farklılıklar gösterirler ve ilaçlara farklı tepkiler verirler. Bu kişisel genetik farklılıklar sebebi dolayısı ile kimi zaman, hastalara ilaçların, kısa ürün bilgilerinde tavsiye edilen dozajlarında daha az ya da daha fazla verilmeleri gerekebilir. Kimi zaman ilacı bir alternatifi ile değiştirmek dahi gerekebilir. Peki, bunu nasıl bilmek mümkündür? Doktor bunu nasıl saptar? Bu kişiyi doktor nasıl uyarır? Bu soru işaretlerinin yanıtı sadece yapılacak olan genetik testlerin neticesinde alınabilir.